Gülhane Hatt-ı Hümayunu ve Meclis Mazbatası’nın Tenkid ve Tahlili | Beytullah İmzaoğlu Makaleleri
 
ANA SAYFA
HAYAT HİKÂYESİ
GARİP DUYGULAR
ŞİİRLER
YAZILAR
MİSAFİR DEFTERİ
İRTİBAT
 
 
Efendimiz(s.a.v)'in Muhtasar Hayatı
 
 

Tavsiye Ettiğim Kitaplar

Değerlendirme Makalesiyle
 
 
 
Gülhane Hatt-ı Hümayunu ve
Meclis Mazbatası’nın Tenkid ve Tahlili


*Makalenin sadece giriş ve netice bölümüdür.
**Tamamı inşaallah ilmi mecmualarda neşredildikten sonra burada olacak.

Bu makale Prof. Dr. Ufuk GÜLSOY Hoca'ya Yüksek Lisans vize vazifesi olarak takdim kılınmıştır.


      ...

      Gülhane Hatt-ı Hümayunu ve Meclis Mazbatası’nın Tenkid ve Tahlili
A) Evveliyat
Osmanlı Devleti XIX. asra 1768-1774 Rus savaşları ve ardından imzalanan 1774 Küçük Kaynarca Andlaşması’nın getirdiği askerî, siyâsî, iktisadî ve psiko-sosyal buhranlarla girdi. Osmanlılar tarihlerinde hiç olmadığı kadar zor bir hâldeydi. Devlet aklı bu buhrandan çıkmak için bir takım çözümler istihsal etti. Bu çözümler arasında tarihi devamlılık cihetinden en mühim olanı Tanzimat Fermanı adı ile maruf olan Gülhane Hatt-ı Hümayunu olup adı geçen hattı böylesine ehemmiyetli kılan sebeplerden bir tanesi de hiç şüphesiz ilan edildiği tarihten itibaren hep kendisine atfen bir şeylerin yapılmasıydı. Nitekim bunlardan birisi olan Islahat Fermanı’nda da Tanzimat Fermanı te’yid edilmiştir.

      ...

      ...

      D) Netice
Osmanlı Devleti 1774’den itibaren zuhur eden menfi hâli telâfi için bir takım arayışlara girmiştir. Devlet aklı bu arayışın neticelerinden birisi olarak Gülhane Hatt-ı Hümayunu’nu ilan etmiştir. Hattın hazırlanmasından evvel meşveret meclisinde istişare yapılmış ardından Sultan Abdülmecid nihai düzenlemelerle birlikte metni tanzim ederek yazdığı hattı Gülhane’de okutturmuştur. Mazbata metni ile Hatt-ı Hümayun büyük nispette mutabakat halindedir. Bununla birlikte mazbata metninde olmayan birkaç husus da hatt metnine ilave edilmiştir. Bu Hatt-ı Hümayun ile devlet aklı Müslim olsun gayr-i Müslim olsun herkesi tebaa mefhumunda eşitlemiştir. Ayrıca bütün mükellefiyetlerde “Ahali, halk” gibi ıstılahları da kullanarak bunu takviye etmiştir. Gülhane Hatt-ı Hümayunu şekil olarak evvelki fermanlardan, adaletnamelerden pek farklı değildir bununla birlikte mündericatında meknuz olan bir takım ifadeler ilk defa kullanılmaktaydı. Yukarıda da ifade edildiği gibi “Tebaa” kelimesi buna bir misaldir. Hatt-ı Hümayun kendisinden sonraki pek çok metne referans olmuştur bu manası ile bir esas kanun(anayasa) olarak da kabul edilebilir.

Ve minellâhittevfîk! (Muvaffakiyet Allah'tandır.)
''Esselâmu alâ men ittebe'al hüda'' (Hidâyete tâbî olanlara selâm olsun.)
Beytullâh İmzaoğlu
Mazinli
KASIM 2016

 

 
Ana Sayfa - Terceme-i Hal - Garip Duygular - Şiirler - Misafir Defteri - İrtibat